ตอบคำถามพระคัมภีร์

พระเยซูเสด็จสู่สวรรค์ที่ใดแน่? ถาม พระเยซูเสด็จสู่สวรรค์ที่ใดแน่? ที่ภูเขาลูกหนึ่งในแคว้นกาลิลี(มัทธิว 28:16)? หรือ ที่ภูเขามะกอกเทศ ในแคว้นยูเดีย (ลูกา 24:50 ; กิจการ 1:9-12)? ตอบ เพื่อจะตอบคำถามนี้ เราต้องเข้าใจเหตุการณ์สำคัญในชีวิตพระเยซูก่อนตามลำดับดังนี้คือ การประสูติ การแพร่ธรรม การสิ้นพระชนม์และการถูกฝังในอุโมงค์ การคืนพระชนม์ การปรากฏพระองค์แก่สาวก การประทานพระบัญชาแก่สาวก การเสด็จสู่สวรรค์ อนึ่ง เหตุการณ์ข้างต้นได้บันทึกไว้ในพระกิตติคุณ หรือ พระวรสารทั้งสี่เล่มคือ มัทธิว มาระโก ลูกา และยอห์น แต่บันทึกด้วยสำนวนและจุดเน้นแตกต่างกัน บางเหตุการณ์อาจมิได้กล่าวถึงในเล่มหนึ่งแต่กล่าวถึงในเล่มอื่น เช่น เรื่องการประสูติที่ไหน อย่างไร โดยเจาะจง มีกล่าวถึงในมัทธิวและลูกา แต่ไม่มีในมาระโกและยอห์น เป็นต้น บางเหตุการณ์ก็มีปรากฏในพระกิตติคุณทั้งสี่เล่มได้แก่ การแพร่ธรรม การสิ้นพระชนม์กับการถูกฝังไว้ในอุโมงค์ การคืนพระชนม์การปรากฏพระองค์ และการประทานพระบัญชาแก่สาวก อนึ่ง การศึกษาเหตุการณ์เดียวกันจากพระธรรมต่างเล่มกันก็มีประโยชน์เพราะทำให้เราได้เข้าใจเรื่องราวดีขึ้นและสมบูรณ์ขึ้น ตัวอย่างที่หนึ่ง เรื่อง สาวกเด็ดรวงข้าวในวันสะบาโตที่พบใน มาระโก 2:23-28 เมื่อเราอ่านเฉพาะข้อ 23 เราก็อาจเกิดคำถามว่า ทำไมสาวกของพระเยซูจึงเด็ดรวงข้าว? […]

เปลวไฟ หรือ เปลวไฟสัณฐานเหมือนลิ้น? ท่านถาม ฝ่ายแปลตอบ ฉบับนี้มี 2 คำถาม 2 เรื่องที่ท่านสมาชิกถามเข้ามาอย่างน่าสนใจมาก และอยากได้รับคำตอบโดยเร็ว ผู้จัดทำจึงรีบนำมาลงในคอลัมน์นี้ให้ได้อ่านพร้อมกัน 2 คำถาม ถาม ทำไมจึงใช้คำแปลว่าเปลวไฟสัณฐานเหมือนลิ้น? เมื่อคำภาษาอังกฤษนั้นหมายถึงเปลวไฟ การใส่คำว่าสัณฐานเหมือนลิ้นทำให้ความหมายประหลาดไป และทำให้คำแปลเกินคำในภาษาอังกฤษ ตอบ คำถามข้างต้นน่าสนใจและเป็นประเด็นสำคัญอันหนึ่งในการแปลพระธรรมกิจการบทที่ 2 ข้อ 3 แต่ก่อนจะตอบก็อยากจะให้ข้อสังเกตบางอย่างคือ  พระคัมภีร์ไทยทุกฉบับจะมีคำว่า “ลิ้น” กำกับอยู่กับคำว่า “เปลวไฟ” ได้แก่ เปลวไฟสัณฐานเหมือนลิ้น (ฉบับ 1940, ฉบับ 1971 และฉบับคิงเจมส์) หรือ เปลวไฟลักษณะเหมือนลิ้น (ฉบับมาตรฐาน 2002 และฉบับของคณะกรรมการคาทอลิคเพื่อพระคัมภีร์) หรือ เปลวไฟรูปร่างเหมือนลิ้น (ฉบับประชานิยม) หรือ เปลวไฟรูปร่างคล้ายลิ้น (ฉบับอมตธรรมร่วมสมัย) วลี “tongues of fire” ที่พบในพระคัมภีร์อังกฤษหลายฉบับนั้นเป็นสำนวนภาษา หมายถึง เปลวไฟ ใช่หรือไม่? […]

คำชี้แจงจากสมาคมฯ เรื่องพระนามพระเจ้า สืบเนื่องมาจากในเวลานี้มีคริสตจักรหลายแห่งถูกเผาในประเทศมาเลเซีย เพราะความเข้าใจผิดของชาวมุสลิมกลุ่มหนึ่งว่า คำว่า “อัลเลาะห์” หรือ Allah นั้นเป็นชื่อที่ใช้เรียกพระเจ้าของศาสนาอิสลามเท่านั้น คนอื่นไม่มีสิทธิ์ใช้พระนามนี้ สิ่งนี้เป็นความเข้าใจไม่ถูกต้อง เพราะคำนี้เป็นภาษาอารบิคแปลว่า “พระเจ้า” ซึ่งเป็นคำที่คริสเตียนชาวอาหรับ และยิวอาหรับได้ใช้คำนี้มานานมากก่อนที่ศาสนาอิสลามจะเกิดเสียอีก และปัจจุบัน คริสเตียนอาหรับก็ยังคงใช้คำนี้อยู่ คำนี้เป็นตำแหน่ง ไม่ใช่พระนามของพระเจ้า พี่น้องคริสเตียนไทยเองก็ยังมีความสับสนอยู่ระหว่าง พระนามกับตำแหน่ง ขอเรียนชี้แจงว่า “พระเจ้า” เป็นตำแหน่ง ส่วน “พระยาห์เวห์” คือพระนามเฉพาะที่พระเจ้าได้เปิดเผยให้โมเสสรู้ พระคัมภีร์ภาษาไทยที่สมาคมพระ คริสตธรรมไทยได้แปลมานั้น ไม่ได้เอาคำว่าพระเจ้าออก หรือ แทนคำว่า พระเจ้าด้วยพระยาห์เวห์ คำว่า “พระเจ้า” ในภาษาไทยแปลมาจากคำในภาษาฮีบรูหลายคำด้วยกัน ได้แก่ เอโลฮิม เอ-โลอาห์ เอล คำเหล่านี้เป็นคำรวมๆ ที่ใช้เรียกพระของคนต่างชาติด้วย นอกจากนั้นยังมีสมญานามของพระเจ้าอีกคือ “อโดนาย” ที่แปลว่า “เจ้านายผู้ยิ่งใหญ่ของข้าพเจ้า” และพระเจ้ายังถูกเรียกว่า กษัตริย์ หรือ ผู้เลี้ยงแกะในฐานะผู้ปกครองดูแล และยังมีสมญานามที่แสดงถึงความเป็นบุคคลในครอบครัวเช่น พระบิดา ญาติสนิท หรือ พระผู้ไถ่นั้นเอง […]

โนอาห์ปล่อยนกเขา… หรือนกพิราบกันแน่? ถาม : ทำไม อ่านพระคัมภีร์ฉบับสองภาษาคือ พระคัมภีร์ไทยฉบับ 1971กับ พระคัมภีร์อังกฤษฉบับ Good News Translation หรือ ฉบับ Today’s English Version เมื่ออ่านพระคัมภีร์เปรียบเทียบกันระหว่างภาษาไทยกับภาษา อังกฤษท่านผู้อ่านได้สังเกตเห็นความแตกต่างบางอย่างแล้วสงสัยว่าทำไมจึงแตก ต่าง? แล้วพระคัมภีร์ฉบับใดเชื่อถือได้? 1. ก่อนจะ เข้าสู่คำถามที่เจาะจง ก็อยากจะปูพื้นฐานให้ผู้อ่านเข้าใจก่อนว่า พระคัมภีร์ไทยมิได้แปลมาจากพระคัมภีร์อังกฤษ ดังนั้นจะคาดหวังว่าต้องแปลเหมือนกันนั้นย่อมไม่ได้ เพราะพระคัมภีร์ไทยแปลมาจากภาษาเดิมคือภาษาฮีบรู ภาษาอารเมค และภาษากรีก โดยมีการเปรียบเทียบคำแปลกับพระคัมภีร์อังกฤษที่เป็นมาตรฐาน อาทิ American Standard Version, Revised Standard Version เป็นต้น 2. หลักการแปลของพระคัมภีร์ไทย ก็คือการแปลที่รักษารูปแบบ (Form Base) คือพยายามรักษาคำต่างๆ และรูปแบบการจัดเรียงประโยคให้ใกล้เคียงกับภาษาเดิมมากที่สุดเท่าที่ทำได้ และหากจำเป็นในบางที่ก็ต้องแปลเอาความหมายเพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจอย่างถูก ต้อง ส่วนหลักการแปลของพระคัมภีร์อังกฤษฉบับ Good News Translation นั้น คือ การแปลเอาความหมายเป็นหลัก […]

วิวัฒนาการของการแปลพระคัมภีร์ไทย ยุคแรกเกี่ยวกับความเป็นมาของพระคัมภีร์ไทยอาจเรียกว่ายุคก่อนที่จะมีการแปลพระคัมภีร์ในเมืองไทย ความจริงศาสนาคริสต์เข้ามาเมืองไทยเป็นครั้งแรกนั้น ผู้ที่นำเข้ามาคือ บาทหลวงคาทอลิก ซึ่งเข้ามาเผยแผ่ศาสนาเมื่อประมาณปี ค.ศ.1662 ในสมัยของพระนารายณ์มหาราช โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่อยุธยา มีการแปลคำสอนหลายๆ อย่างเป็นภาษาไทย แต่ไม่ปรากฏว่ามีการแปลพระคัมภีร์ แต่มีการรวบรวมประวัติของพระเยซู โดยสรุปจากพระกิตติคุณทั้งสี่เล่มมาเขียนเป็นหนังสือชื่อว่า “พระพุทธเยซู” หนังสือเล่มนี้เป็นเล่มเดียวที่มีต้นฉบับหลงเหลืออยู่ การแปลพระคัมภีร์ไทยครั้งแรกไม่ได้เกิดขึ้นที่เมืองไทย แต่เกิดขึ้นที่ประเทศพม่าในต้นศตวรรษที่ 19 โดยคุณแอนนา จัดสัน ภรรยา ของอโดนิราม จัดสัน มิชชันนารีคณะอเมริกันแบ๊พติสต์ ได้พบว่ามีคนไทย ถูกกวาดต้อนไปเป็นเชลยศึกอยู่ในประเทศพม่า คุณแอนนามีภาระใจอยากจะแปลคำสอนและแปลพระคัมภีร์ภาษาไทย อย่างไรก็ตามสิ่งที่คุณแอนนาทำไม่มีหลักฐานหลงเหลืออยู่เลย ที่เรารู้ได้ก็เพราะมีจดหมายโต้ตอบที่คุณแอนนาเขียนไปถึงเพื่อนคนหนึ่งว่าท่านได้แปลบทเรียนเพื่อผู้เชื่อใหม่และพระธรรมมัทธิวเป็นภาษาไทยเสร็จเรียบร้อย โดยการช่วยเหลือของครูสอนภาษาไทย ดูเหมือนจะมีการส่งไปพิมพ์ที่โรงพิมพ์ของคณะแบ๊พติสต์ที่เมืองกัลกาตา ประเทศ อินเดีย ใน ปี ค.ศ.1819 นอกจากนี้หลักฐานอีกชิ้นหนึ่งก็คือจดหมายของศจ.เบอร์นที่กล่าวถึงการทำตัวพิมพ์ไทยและการสั่งซื้อมาใช้ในประเทศสิงคโปร์ ศตวรรษที่ 19 ยุคแห่งการแปลพระคัมภีร์  ภาคพันธสัญญาใหม่ การแปลพระคัมภีร์ไทยเริ่มจากนิกายโปรเตสเตนท์ โดยมิชชันนารีคู่แรกที่มาเมืองไทย คือ ดร.คาร์ล กู๊ดสลาฟ และ ศจ.จาค็อบ ทอมลิน จากสมาคมมิชชันแห่งลอนดอน ได้เข้ามาประกาศข่าวประเสริฐเป็น กลุ่มแรก โดยมาถึงเมื่อวันที่ 3 […]

ความรัก หรือ การทนทุกข์?  ท่านถาม ฝ่ายแปลตอบ ฉบับนี้มี 2 คำถาม 2 เรื่องที่ท่านสมาชิกถามเข้ามาอย่างน่าสนใจมาก และอยากได้รับคำตอบโดยเร็ว ผู้จัดทำจึงรีบนำมาลงในคอลัมน์นี้ให้ได้อ่านพร้อมกัน 2 คำถาม ถาม ทำไม ฉบับมาตรฐาน 2002 แปลพระธรรม 2 โครินธ์ 1:5 ว่า “เพราะความรักของพระคริสต์มากท่วมท้นเราอย่างไร…” แทนที่จะแปลว่า “เพราะการทนทุกข์ที่พระคริสต์ทรงทนเพื่อเรานั้นมากท่วมท้นเราอย่างไร…” ตอบ โดย อาจารย์ ทองหล่อ วงศ์กำชัย วลี “ความรักของพระคริสต์” หรือ “การทนทุกข์ของพระคริสต์” นั้นในภาษากรีกคือ “ทา พาเทมา ทู คริสทู” ซึ่งประกอบด้วยคำหลักสองคำคือ “ทา พาเทมา” แปลว่า “การทนทุกข์” และ “ทู คริสทู” แปลว่า “ของพระคริสต์” โครงสร้างวลีแบบนี้ในทางไวยากรณ์กรีกเรียกว่า เจนนิทิพ (genitive) คือการแสดงความเป็นเจ้าของ การแสดงความเป็นเจ้าของในกรีกที่เกี่ยวข้องกับการกระทำนั้นสามารถมีความหมายได้สองแบบคือตัวเจ้าของนั้นเป็นได้ทั้งประธานคือผู้กระทำหรือเป็นกรรมคือผู้ถูกกระทำ […]

สัตว์ที่เป็นมลทินตามธรรมบัญญัตินั้นมีลักษณะอย่างไร? ถาม อีเห็น หนู ตัว เงิน ตัว ทอง ตุ๊กแก ตะกวด แย้ จิ้งเหลน และกิ้งก่า มีอะไรที่เหมือนกันจึงเป็นมลทิน ตอบ ถ้าจะมองอย่างกว้างๆ เราพบว่าสัตว์ที่มีรายชื่ออยู่นี้เป็นสัตว์สี่เท้าเหมือนกัน แต่มีขนาดไม่เท่ากัน ตุ๊กแก กับตะกวดอาจจะมีลักษณะคล้ายกัน แต่ตะกวดก็มีขนาดใหญ่กว่าตุ๊กแกมาก และดูเหมือนหนูกับอีเห็นก็จะไม่เข้าพวกสัตว์เหล่านี้เท่าไร และถ้าจะจัดแบบวิทยาศาสตร์ หนูนั้นเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีสี่เท้า แต่ก็มีบางอย่างที่ไม่เหมือนสัตว์สี่เท้าที่เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นๆ คือมันมีขาที่ค่อนข้างสั้น เนื่องจากขาที่สั้นนี้เองก็เป็นไปได้ที่เวลามันเคลื่อนที่ไปนั้น ท้องหรือตัวของมันก็จะติดหรือถูกพื้นดินได้ง่าย ส่วนตุ๊กแก ตะกวด แย้ และจิ้งเหลนนั้น ถูกจัดอยู่ในพวกสัตว์เลื้อยคลาน ซึ่งก็จะมีขาที่สั้น และเมื่อเคลื่อนไหว ท้องหรือลำตัวก็จะติดพื้นดิน ในพระคัมภีร์ภาษาฮีบรูจะเรียกสัตว์พวกนี้ว่า เชเรทซ เพราะเป็นสัตว์ที่มาจากหลายประเภท ไม่เพียงแต่สัตว์เลื้อยคลาน แต่รวมถึงสัตว์บก สัตว์น้ำ และพวกแมลงด้วย บางครั้งคำนี้มีคำที่พ้องกันในภาษาฮีบรูคือ เรเมส ซึ่งโดยปกติจะแปลว่า สัตว์เลื้อยคลาน พระคัมภีร์ภาษาอังกฤษส่วนใหญ่ จะแปลว่า creeping things และมีบางฉบับแปลว่า reptiles ส่วนคำว่าเชเรทซ พระคัมภีร์ภาษาอังกฤษมักจะแปลว่า swarmersหรือ […]

จะตีความอุปมาอย่างไรดี? คำถาม : อุปมา เรื่อง “บ่าวที่สัตย์ซื่อและบ่าวที่ไม่สัตย์ซื่อ” ในพระธรรมมัทธิวบทที่ 24 ข้อ 45 ถึงข้อ 51 มีความหมายว่าอย่างไร? ทำไม จึงมีการลงโทษหนักถึงขนาดไม่ได้รับความรอดด้วย? คำตอบ : คุณ วันชัย โรจน์มานะวงศ์ ได้เขียนมาถามเกี่ยวกับอุปมาเรื่องนี้หลายคำถามทีเดียว คำถามเหล่านี้ไม่เกี่ยวข้องกับการแปล (Translation) นั่นหมาย ความว่า ไม่มีปัญหาเกี่ยวกับตัวเนื้อหาของพระคัมภีร์ตอนนั้นๆ แต่เป็นคำถามเกี่ยวกับการตีความหมาย (Interpretation) ทางเรา ได้อ่านและสรุปประเด็นคำถามของคุณวันชัยออกมาให้กระชับรัดกุม ดังได้ปรากฏข้างต้น แต่ก่อนจะลงมือตอบ ผมก็อยากจะปูพื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับอุปมา (parable) ในพระคริสตธรรมคัมภีร์ก่อนว่าหมายถึงอะไร โดยมากเราจะคิดถึงอุปมาของพระเยซูในพระคัมภีร์ใหม่ แต่ในพระคัมภีร์เดิมก็มีเรื่องราวในลักษณะอุปมาด้วยเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่น เรื่องที่ผู้เผยพระวจนะนาธันเล่าให้กษัตริย์ดาวิดฟัง ซึ่งส่งผลให้ดาวิดกลับใจสารภาพบาป (2ซามูเอล 12:1-4) หรือ เรื่องที่โยธามบุตรคนสุดท้องของผู้วินิจฉัยกิเดโอนเล่าให้ชาวเมืองเชเคมฟัง เกี่ยวกับต้นไม้ต่างๆ เสาะหาต้นไม้ที่จะมาเป็นราชาของพวกมัน (วนฉ.9:8-15) หรือ บทเพลงรักชาวสวนองุ่นของผู้เผยพระวจนะอิสยาห์ที่เรียกร้องให้ผู้ฟังตัดสิน ว่าใครผิด ระหว่างชาวสวนผู้ตรากตรำกับเถาองุ่นทรยศ (อสย.5:1-7) ดังนั้นกล่าวโดยสรุปก็จะได้ว่า อุปมา หมายถึง เรื่องเล่าที่ผู้ประพันธ์หยิบยกมาจากชีวิตประจำวันเพื่อจะสื่อความหมาย บางอย่างกับผู้ฟังในสมัยของเขา และจากหนังสือพจนานุกรมภาษาอังกฤษร่วมสมัยของบริษัทลองแมน ได้ให้คำนิยามของอุปมา (Parable) […]

ยุติธรรมแล้วหรือที่อาโรนไม่ถูกลงโทษ คำถาม : เมื่ออ่านพระธรรมอพยพบทที่ 32 แล้ว ไม่เข้าใจว่าทำไม อาโรนผู้เป็นพี่ชายของโมเสสจึงไม่ได้ถูกลงโทษร่วมกับคนอิสราเอลผู้กราบไหว้ รูปวัวทองคำ? มันไม่ยุติธรรมเลยมิใช่ หรือ? ขอท่านกรุณาแบ่งปันอธิบายให้กระจ่างเถิด คำตอบ : ก่อนที่จะตอบคำถามข้างต้น ก็ใคร่จะขอเท้าความสักหน่อยเพื่อจะเข้าใจได้ชัดแจ้งขึ้นดังนี้คือ ในพระธรรมอพยพบทที่ 24 ข้อ 12 ถึงข้อ 18 กล่าวถึง การที่โมเสสขึ้นไปบนภูเขาซีนาย ตามพระบัญญัติของพระยาห์เวห์ โดยท่านให้อาโรนพี่ชายของท่านและเฮอร์พี่เขยของท่าน (ตามความเข้าใจของยิวว่า เฮอร์คือสามีของมิเรียม) คอยให้คำปรึกษาชี้แนะแก่พวกผู้ใหญ่ของอิสราเอล หากมีปัญหาในระหว่างที่ท่านไม่อยู่ และจากพระธรรมอพยพบทที่ 25 จนถึงบทที่ 31 มีเนื้อหาสำำคัญเกี่ยวกับรายละเอียดต่างๆ ของพลับพลาเครื่องใช้ไม้สอยต่างๆ ในพลับพลา เสื้อตำแหน่งปุโรหิต พิธีกรรม การแต่งตั้งปุโรหิต และนายช่างผู้ชำนาญงาน  สื่งเหล่านี้พระ ยาห์เวห์ทรงสำแดงให้โมเสสทราบเพื่อท่านจะดำเนินการสร้างให้สำเร็จตามพระ ประสงค์ของพระองค์ ในพระธรรมอพยพบทที่ 32 ได้บันทึกเรื่องราวของการที่คนอิสราเอลขาดความอดทนในการรอคอยโมเสสกลับมา พวกเขาคอยอยู่ 40 วันแล้ว และสงสัยว่าโมเสสอาจสิ้นชีวิตแล้ว ดังนั้นพวกเขาจึงพากันมาขอให้อาโรนสร้างพระเป็นรูปวัวทองคำ เพื่อนมัสการด้วยถือว่าเป็นพระเจ้าที่ได้พาพวกเขาออกจากอียิปต์ อาโรนก็มิได้ห้ามปรามพวกเขาสิ่่งที่น่าสังเกตอย่างหนึ่งคือ เฮอร์หายไปไหน? พระคัมภีร์ไม่ได้กล่าวถึงเฮอร์ในเหตุการณ์นี้เลย นักวิชาการพระคัมภีร์บางท่านสันนิษฐานว่า เฮอร์คงถูกคนอิสราเอลฆ่าตายเพราะปฏิเสธคำขอของพวกเขา และนี่เองเป็นความกดดันแก่อาโรนให้โอนอ่อนผ่อนตามเสียงข้างมาก แม้อาโรนจะพยายามจะเลี่ยงโดยออกอุบายขอตุ้มหูทองคำจากพวกเขา […]

จำนวนเลขนั้น สำคัญไฉน? ทำไม 2 พงศ์กษัตริย์ 8:26 กับ 2 พงศาวดาร 22:2 บอกอายุตอนเป็นกษัตริย์ไม่ตรงกันให้เชื่ออันไหนดี ใน 1 พงศาวดาร 18:4 กับ 2 ซามูเอล 8:4 บอกจำนวนรถม้าไม่ตรงกันเพราะเหตุใดในพระคัมภีร์เล่มเดียวกันถึงคลาดเคลื่อน ได้ เรียน คุณวันชัย ทราบ คำถามของคุณน่าสนใจและอาจส่งผลกระทบในวงกว้าง ดังนั้นผมจึงใช้เวลาศึกษาก่อนจะตอบ ทั้งนี้เพื่อให้แน่ใจว่าคำตอบนั้นรัดกุมและถูกต้อง เราจะเริ่มต้นที่คำถามของคุณเกี่ยวกับจำนวนเลขซึ่งไม่ตรงกันในพระธรรมต่าง เล่มกัน แต่ก่อนอื่น ผมอยากให้คุณทราบจุดยืนของผมก่อนว่า ผมเชื่อว่าพระคริสตธรรมคัมภีร์ทุกตอนเป็นพระวจนะหรือคำตรัสของพระเจ้า ทรงไว้ซึ่งสิทธิอำนาจ และเป็นมาตรฐานของพระเจ้าสำหรับมนุษย์ในการดำเนินชีวิตอย่างที่พอพระทัย พระองค์ ผมเชื่อว่าต้นฉบับหรือสำเนาต้นฉบับแรกของพระคัมภีร์นั้นถูกต้องเพราะได้รับ การดลใจจากพระเจ้า แต่การคัดลอกโดยพวกอาลักษณ์ในเวลาต่อมา แม้ว่าจะพยายามอย่างเคร่งครัดให้ตรงต้นฉบับที่สุด ก็อาจมีบ้างที่ผิดพลาดไปโดยไม่ตั้งใจ อย่างเช่น จำนวนเลขที่ไม่ตรงกันนี้ เป็นต้น ความผิดพลาดที่เกิดขึ้นในทำนองนี้ก็มี……หลายประการเช่น ระยะเวลาการเขียนของพระธรรม 2 ฉบับที่ห่างกัน ระยะเวลาของการคัดลอกที่นานเกินไปทำให้ตัวหนังสือจางลงหรือสำเนาโบราณชำรุด เสียหาย แต่ขอบพระคุณพระเจ้าที่ความผิดพลาดของมือมนุษย์นี้ไม่ไปกระทบต่อคำสอนหลัก ของพระเจ้า อาทิ เรื่องการรอดพ้นจากบาป เป็นต้น นี่ทำให้ผมคิดถึงสุภาษิตไทยว่า สี่เท้ายังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง   […]